Een museum bezoeken met een visuele beperking lijkt in de ogen van sommigen tamelijk zinloos, maar in veel gevallen is dat absoluut niet zo. Er zijn genoeg plaatsen waar kunst wordt getoond zonder dat alleen het visuele zintuig wordt geprikkeld. In de serie ‘Kunst binnen handbereik’ bezoek ik tentoonstellingen of rondleidingen die door musea in het hele land worden georganiseerd en speciaal toegankelijk zijn gemaakt voor blinden en (zeer) slechtzienden. In deze laatste aflevering sluit ik de serie af met een museum dat niet zo nu en dan, maar echt altijd bezig is met toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden. Ze gaan daarin zelfs een paar stappen verder, want jij als museumbezoeker kunt in de huid kruipen van iemand met een visuele beperking!
Eyeopeners
Een museum helemaal gewijd aan het leven met weinig of geen zicht, kortom: een museum over mijn leven… hoe grappig zou dat zijn? Nou, dat bestaat dus, in het bruisende centrum van Nijmegen om precies te zijn. Het zogeheten MuZIEum laat niet alleen zien hoe het is om te leven met een visuele beperking, er is ook kunst te zien van blinde of slechtziende kunstenaars en je kunt zelf ervaren hoe het is om niets te kunnen zien. Omdat vrienden van mij werken bij het MuZIEum als gids had ik er al het nodige over gehoord, maar ik was er nog nooit geweest. Nijmegen is voor mij niet echt om de hoek en eerlijk, ik had ook zoiets van: wat kan ik daar nog leren, aangezien het letterlijk over mijn dagelijks leven gaat? Ik vind het leuk om iets op te steken van een museumbezoek, maar het leek me niet bijster interessant om meer te leren over het leven met mijn beperking. Daarom stond het MuZIEum niet bovenaan het lijstje met culturele instellingen die ik nog eens zou willen bezoeken, maar het was zeker niet zo dat ik er nooit heen zou willen. Toen we een weekendje in Nijmegen waren en een vriend van mij (R) zei dat hij er graag nog eens heen wilde, dacht ik: waarom ook niet!
De meeste musea vinden het niet zo grappig als bezoekers aan de kunst zitten. Logisch, heel veel lompe gasten kennen het verschil niet tussen voorzichtig aanraken en slopen. Die verpesten het voor mensen als wij, die op andere zintuigen dan het zicht moeten vertrouwen. Als je meer wilt ervaren met andere zintuigen kun je vaak een speciale rondleiding volgen, die ik in de eerdere edities van deze serie heb bescheven. Maar lang iet ieder museum organiseert zoiets of heeft kunst die leuk is voor ons om te ervaren. Bij het MuZIEum is alles juist gericht op toegankelijkheid voor visueel beperkten. Want hoewel het museum als doel heeft bezoekers met goed zicht te laten zien hoe wij leven, is het ook voor blinden en slechtzienden ontzettend leuk om te bezoeken, zo ontdekte ik al snel. Er liggen door het hele gebouw geleidelijnen en je kunt in de algemene tentoonstelling een soort reling volgen die je langs alle kunst lijkt. Daardoor is het makkelijker om zelfstandig het MuZIEum te bezoeken. De kunst zelf, een fototentoonstelling waarbij de foto’s in het groot zichtbaar, voelbaar en via beschrijvingen ook hoorbaar gemaakt zijn, zijn op zichzelf al erg indrukwekkend.
WE zijn met z’n vieren: R, Jur, een vriendin en tevens werknemer van het MuZIEum en ik. Het is leuk om iemand in ons gezelschap te hebben die ons door de tentoonstelling kan leiden en tegelijkertijd veel over haar werk kan vertellen. De twee blindengeleidehonden mogen in een speciale ruimte achterblijven waar ze, onder toezicht van een andere medewerker, tot rust kunnen komen en met elkaar kunnen spelen. Niet alleen zienden leren het nodige tijdens hun bezoek. Zo ontdekt R, door de tactiele foto’s, eindelijk hoe dieptezicht werkt. Omdat hij vanaf zijn geboorte blind is had hij daar nooit echt een beeld bij. Dat mensen en voorwerpen kleiner lijken als ze verder weg zijn verbaast hem dan ook zeer.
“Alleen blinden en slechtziende mensen mogen dit aanraken”
De feedbackmuur aan het einde van de tentoonstelling zorgt voor de nodige hilariteit. Met wat summiere instructies kunnen museumbezoekers zelf met behulp van ouderwetse braillemachines (ja, ook wij gaan mee met de digitale ontwikkelingen en gebruiken deze typmachines niet zo vaak meer) feedback voor het MuZIEum achter laten door deze op een klein papiertje te brailleren en op te hangen. Er hangen ontelbare briefjes aan de wand. Op sommigen staan leesbare dingen als ‘leuk museum’ en ‘veel geleerd’. bij andere boodschappen is er geen touw aan vast te knopen. Niet gek uiteraard: ik heb vroeger op de basisschool jaren lang brailleles gehad, dat leer je niet in vijf minuten. En voor de meesten is het moeilijk tot niet terug te lezen. Ook wij laten onze voelbare feedback achter op een briefje, waarna we ons naar de cafetaria begeven. Daar staan op verschillende tafels spelletjes die goed toegankelijk zinn voor blinden en slechtzienden, zoals auditieve memory. Achterin de ruimte staan een reeks braillemachines in volgorde van verleden tot heden, met als laatste de brailleleesregels. Daar hangt een briefje bij met een duidelijke boodschap: alleen blinden en slechtzienden mogen de braillemachines aanraken.
Tasten in het duister
Waar we ons ook voor hebben ingeschreven, en waar we erg naar uitkijken, is de rondleiding in het donker. Deze rondleiding wordt een beleving genoemd, en dat is niet voor niets. In een pikdonkere ruimte word je rondgeleid door iemand die zelf niets ziet, in dit geval een andere vriend van ons. Je kunt kiezen uit twee belevingen: “Een dag uit het leven van…” en “Op vakantie met…”. Wij gaan voor die laatste, want die schijnt net wat avontuurlijker te zijn. Alles wat licht kan geven, zoals telefoons en horloges, dien je achter te laten in een soort kluisje voor je de ruimte betreedt. Je krijgt een profosorische taststok mee waarmee je je weg mag vinden in het duister. Bij de introductie wordt ons geadviseerd om, zeker in het begin, de ogen dicht te houden. Dan kunnen je hersenen beter ontspannen. Anders blijf je onbewust krampachtig proberen dingen te zien. En wel ja, ik merk al snel dat ik vreemde lichtflitsen zie en mijn ogen sluiten helpt. Die flitsen, zo leer ik, zijn fantoombeelden. Je hersenen proberen je te laten kijken, terwijl er niets te zien is.
Ikga uiteraard niet te veel vertellen over wat er in het donker allemaal gebeurd is. Dat is toch echt iets om zelf te ervaren. Geloof me, het is echt de moeite waard! De gidsen zijn open: je kunt ze tijdens de toer van alles vragen over het leven met een visuele beperking. Ik vind het echt cool dat zoiets bestaat, want het is zo’n leuke, laagdrempelige manier om mensen wat te leren over visueel beperkt zijn. Dat we echt een fantastisch leuk leven kunnen hebben ook al missen we een, door de maatschappij bijna onmisbaar gemaakt, zintuig. Dat we zelf over straat kunnen, vaak ook kunnen lachen om onze beperking, kunnen werken, voor onszelf kunnen zorgen… voor mij niet meer dan logisch, maar voor veel mensen echt een choque. Het lijkt me dan ook heel leuk om binnenkort met mijn (schoon)familie een bezoekje te brengen aan het MuZIEum. Niet omdat ik vind dat ze weinig af weten van mijn beperking of dat ik denk dat ze zich maar moeilijk kunnen inbeelden hoe het is, maar omdat iets pas echt voor je gaat leven als je het zelf meemaakt!
En hiermee eindig ik mijn serie ‘Kunst binnen handbereik’. Uiteraard zal ik toegankelijke rondleidingen door musea blijven bezoeken. Via LinkedIN zal ik deze blijven delen, maar op mijn blog stop ik er even mee. Ik vond dit, na ruim twee jaar, een perfecte afsluiting. Vijf afleveringen, voor elk zintuig één. Ik hoop dat je net zo van de rit genoten hebt als ik!
Benieuwd naar mijn eerdere museumavonturen?
- Lees hier deel 1: een rondleiding langs oude en moderne kunst in het Rijksmuseum Twente
- Lees hier deel 2: een toer door de kosmos in museum Sonnenborgh in Utrecht
- Lees hier deel 3: de toetjestentoonstelling in het Kunstmuseum Den Haag.
- En hier deel 4: verhalen van transformatie in het Rijksmuseum Amsterdam